Architecture

Στην ενότητα της Αρχιτεκτονικής, παρουσιάζονται αρχιτεκτονικά και διακοσμητικά στοιχεία που θα συναντήσετε στις περισσότερες περιοχές της Τήνου. Είναι αυτά που προσδίδουν το μοναδικό "χρώμα" του νησιού. Είναι ο συνδετικός κρίκος με το παρελθόν, κομμάτι της παράδοσης που αντανακλά τον μόχθο των ντόπιων και τα αισθητικά τους κριτήρια. Η ομορφιά του φυσικού τοπίου αποτέλεσε βίωμα, κομμάτι του εαυτού του τηνιακού, ο οποίος την εξωτερικεύει σε κάθε έκφανση της καθημερινότητάς του. Δεν αρκείται στο να χρησιμοποιήσει τα χέρια του για να δημιουργήσει κάτι απλά λειτουργικό, αλλά καταθέτει την ψυχή του, αναζητώντας το Ωραίο.

Το Χωριό

  • Τα περισσότερα χωριά δημιουργήθηκαν στους μεσαιωνικούς ή βυζαντινούς χρόνους. Έχουν διατηρηθεί αναλλοίωτα και η επίσκεψη τους είναι για τον ταξιδιώτη ένα μικρό ταξίδι στο χρόνο.  
  • Χτισμένα σε απάνεμες βουνοπλαγιές, για να προστατεύουν τους κατοίκους από το δυνατό αέρα, κρυμμένα ή σε ψηλά σημεία, για να κρατάνε μακριά τους πειρατές, μοιάζουν συχνά με φρούρια.
  • Τα σπίτια κτισμένα το ένα δίπλα στο άλλο, για να κόβουν τον αέρα και να συνδέουν τους ανθρώπους. Ολόλευκα, ακολουθούν τη λιτή, μινιμαλιστική, κυκλαδίτικη αισθητική και αντανακλούν τον αγνό, διαφορετικό τρόπο ζωής.
  • Η πλατεία, η κρήνη, οι στοές, οι καμάρες, τα σοκάκια, οι πλακόστρωτοι δρόμοι, τα μαρμάρινα σκαλοπάτια, κοινά στοιχεία όλων των χωριών, αποτελούν έργα λαϊκής τέχνης και σπουδή για τους σύγχρονους αρχιτέκτονες.

Η Κρήνη

  • Το προσωνύμιο του νησιού Υδρούσα, προέρχεται, κατά μία θεωρία, από τα νερά και το πλήθος των πηγών της
  • Στο νησί υπάρχουν 86 κρήνες, χτισμένες στην πλειοψηφία τους τον 18ο και 19ο αιώνα
  • Οι ανοιχτές προοριζόταν για την ύδρευση οικισμών, σπιτιών, εκκλησιών ή μοναστηριών. Oι σκεπαστές χρησιμοποιούταν για ύδρευση, άρδευση, πότισμα ζώων, πλύσιμο ρούχων.
  • Τα ξινάρια είναι τα μαρμάρινα διακοσμητικά στο σημείο που αναβλύζει το νερό, με θέματα αντλημένα από τη θρησκευτική παράδοση ή με μοτίβα με άνθη, καρποί, πουλιά, ψάρια, κα.
  • Το βαθύ θρησκευτικό αίσθημα είναι ευδιάκριτο και στις κρήνες. Τα εικονίσματα και τα καντήλια τοποθετούνται για να προστατεύει η Παναγία το νερό.
  • Περίτεχνες κρήνες θα βρείτε σε όλο το νησί, στο ναό της Μεγαλόχαρης, στα χωριά Πύργος, Υστέρνια, Αγάπη, Αρνάδος, Βωλάξ.

Το Τηνιακό Σπίτι

  • Τα παραδοσιακά σπίτια είναι απλά, λιτά και λειτουργικά.
  • Το τυπικό τηνιακό σπίτι ήταν διώροφο με εξωτερική σκάλα. Το ισόγειο (κατώι) λειτουργούσε βοηθητικά, στεγάζοντας το πατητήρι, την αποθήκη, τον φούρνο ή το στάβλο. Στον όροφο (ανώι) υπήρχε η  σάλα με το τζάκι, τα υπνοδωμάτια και η κουζίνα.
  • Εσωτερικά, τα βόλτα είναι τα τόξα που ενώνουν εσωτερικούς τοίχους και μοιράζουν το βάρος της οροφής, αφού δεν χρησιμοποιούνται ξύλινα δοκάρια. Χτιστές εσοχές λειτουργούν ως αποθηκευτικοί χώροι.
  • Εξωτερικά οι τοίχοι είναι λευκοί (Κατά το Μεσαίωνα, οι τοίχοι διατηρούσαν το χρώμα της πέτρας -ένα είδος καμουφλάζ - ώστε τα σπίτια να μη γίνονται εύκολα αντιληπτά από τους πειρατές). Οι πόρτες και τα παράθυρα βάφονται σε μπλε κυρίως χρώμα και διακοσμούνται με υπέρθυρα, φεγγίτες και ανάγλυφες πλάκες.  
  • Η αυλή στην μπροστινή όψη του σπιτιού δεν κοιτά ποτέ προς το βοριά. Είναι πλακόστρωτη με βασιλικούς ή άλλα αρωματικά φυτά και διαθέτει χτιστά πεζούλια και μαρμάρινο τραπέζι.

Το Υπέρθυρο

  • Τα υπέρθυρα (φεγγίτες ή φωτοθυρίδες) αποτελούν πολύ συχνό στοιχείο στα παραδοσιακά τηνιακά κτίσματα.
  • Τοποθετούνται πάνω από τις  πόρτες και τα παράθυρα και, πέρα από το λειτουργικό τους ρόλο για τη βελτίωση του φωτισμού και του εξαερισμού του σπιτιού, είναι αντιπροσωπευτικά δείγματα του υψηλού επιπέδου της λαϊκής τέχνης του νησιού.
  • Κατασκευάζονται από μάρμαρο, έχουν συνήθως ημικυκλικό σχήμα και τα θέματα τους ποικίλουν. Ψάρια, πουλιά, καράβια, καΐκια, λουλούδια είναι μερικά από τα πιο συνηθισμένα μοτίβα. Τα οικόσημα στα υπέρθυρα των σπιτιών ενετών αξιωματούχων και άλλων πλούσιων οικογενειών αποτελούσαν στοιχείο του κύρους τους.
  • Ανάλογα με την παλαιότητά τους εμφανίζουν στοιχεία της βυζαντινής ή ενετικής τεχνοτροπίας, από τις οποίες επηρεάζονται και οι σύγχρονοι μαρμαροτεχνίτες.
  • Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, αποτρέπουν τα δαιμόνια να εισέλθουν στο σπίτι.

Η Ξερολιθιά

  • Οι ξερολιθιές ή πεζούλες ήταν ο μοναδικός τρόπος δημιουργίας καλλιεργήσιμης έκτασης  για τον τηνιακό αγρότη. Αντιμετώπισε την έλλειψη εύφορης γης με μόχθο, και δημιούργησε ο ίδιος τη γη του.  
  • Η ξερολιθιά είναι ο φράχτης που χτίζεται από πέτρες χωρίς να χρησιμοποιείται συνδετικό υλικό.
  • Η κατασκευή της απαιτεί κόπο, χρόνο και εμπειρία, αφού οι πέτρες πρέπει να συγκεντρωθούν και να διακριθούν σε πέτρες θεμελίωσης, δόμησης, σύνδεσης,  πλήρωσης και επικάλυψης.
  • Οι ξερολιθιές  δημιούργησαν τις αναβαθμίδες και μετέτρεψαν το άγονα, πετρώδη εδάφη σε καλλιεργήσιμα χωράφια, συγκρατώντας το νερό και το χώμα, αποτρέποντας τη διάβρωση του εδάφους και χωρίζοντας τις εκτάσεις.
  • Μάλιστα, κάθε χρόνο οι αγρότες  ήταν αναγκασμένοι να γκρεμίζουν και να ξαναχτίζουν τμήματα τους, προκειμένου να ανακατέψουν και να διατηρήσουν το χώμα σε καλή κατάσταση.
  • Η ίδια τεχνική χτισίματος, με πέτρες που στηρίζονται μόνο με το βάρος τους χρησιμοποιήθηκε και σε στάβλους, ανεμόμυλους και αποθήκες.

Ο Περιστεριώνας

  • Στην Τήνο υπάρχουν σήμερα περισσότεροι από 600 περιστεριώνες, αν και πιθανολογείται ότι κατασκευάστηκαν παραπάνω από τους διπλάσιους.
  • Οι περιστεριώνες εκτιμάται ότι εμφανίστηκαν στην Τήνο κατά την Ενετοκρατία (1207-1715), αν και η πρώτη έγγραφη μαρτυρία είναι ο περιστεριώνας που αναφέρεται σε διαθήκη κληρικού το 1726.
  • Τα περιστέρια, προσφέροντας το κρέας τους και λίπασμα, αποτέλεσαν το κύριο εξαγώγιμο προϊόν των Τηνίων, με την άνθηση του εμπορίου. Με την έλευση των Ενετών κατασκευάστηκαν οι πρώτοι περιστεριώνες και ξεκίνησε η συστηματική εκτροφή περιστεριών.  
  • Το κατάλληλο μέρος για το χτίσιμο  περιστεριώνα είναι απάνεμο, ώστε να παρέχει παρέχει προστασία, ανοιχτό, για να ευνοεί το ανεμπόδιστο πέταγμα των περιστεριών και κοντά σε πηγή νερού.
  • Είναι πέτρινα οικοδομήματα και αποτελούνται από δύο ορόφους. Στον κάτω όροφο υπάρχουν οι βοηθητικοί χώροι (αποθήκες) και ο πάνω όροφος προορίζεται για τα περιστέρια.
  • Οι τηνιακοί μάστορες χρησιμοποίησαν το σχιστόλιθο ως υλικό, και τον περιστεριώνα ως καμβά, για να αποτυπώσουν εξαιρετικά δείγματα της λαϊκής τους τέχνης και της αρχιτεκτονικής τους άποψης.
  • Οι διακοσμημένες πλευρές, τις οποίες προσεγγίζουν τα περιστέρια, δεν είναι ποτέ στραμμένες προς το Βορρά και θυμίζουν κεντήματα από πέτρα. Τετράγωνα, τρίγωνα, κύκλοι, ρόμβοι, ήλιοι, λουλούδια, τα αρχικά του ιδιοκτήτη ή ημερομηνία κατασκευής του είναι μερικά από τα σμιλευμένα θέματα που κάνουν τον κάθε περιστεριώνα μοναδικό.
  • Ο περιστεριώνας υπήρξε σύμβολο ευγενικής καταγωγής και οικονομικής δύναμης. Αρχικά, δικαίωμα ιδιοκτησίας και εκμετάλλευσης του περιστεριώνα είχαν μόνο οι Ενετοί φεουδάρχες. Από το 1715 που η Τήνος ελέγχεται από τους Τούρκους, δίνεται το δικαίωμα ιδιοκτησίας και χρήσης περιστεριώνα σε τήνιους γαιοκτήμονες.

Ο Μύλος

  • Οι ανεμόμυλοι εμφανίστηκαν στην Τήνο την περίοδο της ενετοκρατίας.
  • Ο δυνατός αέρας υπήρξε πολύτιμος σύμμαχος στο άλεσμα του σιταριού.
  • Ο κλασσικός ανεμόμυλος έχει στρογγυλό σχήμα, τρία επίπεδα και οχτώ αντένες που συγκρατούν τα τριγωνικά πανιά, ενώ στο θόλο του εντοπίζεται το κινούμενο τμήμα του.
  • Οι μύλοι, που ξεπερνούσαν τους 100, συνέβαλαν σημαντικά στην οικονομία του νησιού (19ο αι.), αποδίδοντας σημαντικές ποσότητες εξαγώγιμου σιταριού.
  • Καταλυτική υπήρξε η παρουσία τους για τη σίτιση των κατοίκων, στις δύσκολες περιόδους της Τουρκοκρατίας και της γερμανικής κατοχής.  
  • Οι τελευταίοι μύλοι εγκαταλείφθηκαν λίγο πριν τη δεκαετία του ’80 και από τότε αποτελούν αξιοθέατα ή μετατράπηκαν σε πρωτότυπες κατοικίες.
  • Οι ανεμόμυλοι είναι διάσπαρτοι σε όλο το νησί αλλά κατευθυνόμενοι προς τον Πύργο, τα Υστέρνια, την Καρδιανή, τον Ταραμπάδο, τον Κάμπο, τον Κτικάδο σίγουρα θα συναντήσετε αρκετούς και εντυπωσιακούς.
  • Παράλληλα με τους ανεμόμυλους λειτουργούσαν και νερόμυλοι σε περιοχές με χείμαρρους (στο Λάζαρο, στο Αγάπη, στην Περάστρα, κ.α.)

To ξωκλήσι
Το Αλώνι