Μ. Πέμπτη - "Βάψιμο αυγών"

  • Μεγάλη Πέμπτη και, παραδοσιακά, όπως σε ολόκληρη την Ελλάδα, βάφονται και στην Τήνο τα αυγά.
  • Η παράδοση αποδίδει διαφορετικές ερμηνείες στην προέλευση του εθίμου. Τα αυγά που έδωσε η Παναγία στους φρουρούς για να φέρονται καλά στον Υιό της βάφτηκαν κόκκινα από τα δάκρυά της, το αίμα της θυσίας του Χριστού, το χρώμα που πήραν τα αυγά δύσπιστης γυναίκας όταν θεώρησε ότι η Ανάσταση είναι τόσο πιθανή όσο το να βαφτούν κόκκινα τα αυγά, είναι μερικές από τις ερμηνείες.
  • Το τσούγκρισμα των κόκκινων αυγών έχει βαθιές ρίζες στον χρόνο. Λέγεται ότι καθιερώθηκε για πρώτη φορά στη βυζαντινή αυλή από τον Μεγάλο Κωνσταντίνο και την Αγία Ελένη, σε επίσημη τελετή το πρωί της Κυριακής του Πάσχα. 
  •  Κατ' έθιμο κόκκινα ή πολύχρωμα, με σχέδια ή χωρίς, το αυγό αποτελεί σύμβολο ζωής και ελπίδας. Το κέλυφος του θανάτου σπάει και μέσα από τον τάφο αναδύεται η Ζωή! 

 

Μ. Τετάρτη - "Μυστικός Δείπνος"

  • Το απόγευμα της Μεγάλης Τετάρτης, τελείται στις εκκλησίες το Μυστήριο του Ευχελαίου. Κατά τη διάρκειά του, διαβάζονται επτά Ευαγγέλια, επτά Ευχές, ευλογείται το λάδι και ο ιερέας «σταυρώνει» τους πιστούς.
  • Δεν είναι λίγες οι οικογένειες στην Τήνο που καλούν τον ιερέα της ενορίας τους για να τελέσουν Ευχέλαιο και στο σπίτι.  
  • Το βράδυ της Μεγάλης Τετάρτης ψάλλεται ο Όρθρος της Μεγάλης Πέμπτης που αναφέρεται στο Νιπτήρα, το Μυστικό Δείπνο, την Προσευχή στο Όρος των Ελαιών και την προδοσία του Ιούδα.
  • Τα Άγια Πάθη ξεκινάνε και η Μεγάλη Εβδομάδα συνεχίζεται στην Τήνο σε κατανυκτική ατμόσφαιρα.

 

Φαναράκια: Ύμνοι και Τραγούδια

 

  • Δεύτε Τήνιοι Πολίτες
    Δεύτε Τήνιοι πολίτες να πανηγυρίσουμε,
    εύρεση της Παναγιάς μας όλοι να υμνήσουμε.
    Τι χαρμόσυνος ημέρα εις την Τήνο ανατέλλει
    και ευχάς η Θεοτόκος εις τον κόσμο αποστέλλει.
    Δεύτε κλίνομεν το γόνυ στην Παρθένο ταπεινώς,
    ευλογίες να μας δίνει δεηθώμεν ευλαβώς.

 

  • Χαίρε Πάναγνε Μαρία
    Χαίρε Πάναγνε Μαρία, Χαίρε Μήτηρ του Θεού,
    που αξίωσες την Τήνο την εικόνα σου να βει.
    Ως μας έσωσες την Τήνο, σώσε ακόμα μια φορά,
    για τη δόξα του Υιού σου την Ελλάδα τη γλυκιά.
    Και αξίωσε ακόμα τη σημαία μια φορά,
    να τη στήσουμε όπου πρέπει 'μείς η νέα γενεά.
    Για να λάμψει και η δόξα στην Ελλάδα εσαεί,
    και στη μνήμη των ανθρώπων αλησμόνητος να ζει.

 

  • Χαίρε Τήνος
    Χαίρε Τήνος τιμημένη και δροσόλουστο νησί.
    Συ 'σαι του Αιγαίου το στέμμα της πατρίδας η τιμή.
    Το όνειρο της Πελαγίας και εικών της Παναγίας
    μας κινούν το θαυμασμό, μας υψούν στον ουρανό.
    Στ' άγιο χώμα Σου ευρήκε της σκαπάνης η ορμή
    το σεπτό εικόνισμά Σου, που ο λαός Σου προσκυνεί.
    Το ωραίο μέγαρό Σου, προστασία των πιστών Σου,
    χορηγείς παντοτινά, ω γλυκιά μας Παναγιά.
    Λύτρωσέ μας, ω Παρθένα, απ' τα πάθη της ψυχής,
    ρίξε πλέρια τ' άγιο φως Σου, εις το δρόμο της τιμής.
    Να υμνούμε τ' όνομά Σου, το σεπτό εικόνισμά Σου,
    'μεις η νέα γενεά και του έθνους η χαρά.

Πανηγύρια - Ημερολόγιο

Ιανουάριος

07. Αγ. Ιωάννης: Μουντάδος / Χώρα 
17. Αγ.Αντώνιος: Στενή
25. Γρηγορίου του Θεολόγου: Φαλατάδος
30. Της Ευρέσεως (Φαναράκια): Χώρα

Φεβρουάριος

2. Υπαπαντής: Κτικάδος
3. Αγ.Συμεών: Κτικάδος
10. Αγ. Χαράλαμπος:Ταραμπάδος / Αγ. Τριάδα / Χώρα / Βαθύ

Μάρτιος

  • 1ο Σάββατο της Σαρακοστής: Αγ. Θεόδωροι - Στενό

25. Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου: Χώρα 

Απρίλιος

Αγ. Γεωργίου (κινητή)
Αγ. Μάρκου - Χώρα (κινητή)

Πάσχα

  • Κυριακή του Πάσχα: Αρνάδος / Σκάλαδος / Τριάνταρος / Δύο Χωριά / Κούμαρος / Ξυνάρα / Μυρσίνη
  • Δευτέρα του Πάσχα: Κτικάδος / Καλλονή / Αγ. Ανάργυροι / Άγιος Ρωμανός / Πέραστρα / Πλατεία Καρδιανής / Υστέρνια στο σχολείο / Άγιος Πέτρος Ακέρατος (Στενή) / Σμαρδάκιτο (Πλατεία Αγ. Αντωνίου)
  • Τρίτη του Πάσχα: Άγιος Πέτρος (Καρδιανή) / Κόρης (Πύργος) / Αγ. Άννα / Παναγιά Σπηλιώτισσα (Λουτρά) / Λυχναφτιά / Φανερωμένη (Τσικνιάς) / Κιόνια / (Αγ. Φωτοδότης) / Κιούρα των Αγγέλων Ποταμιά
  • Τετάρτη του Πάσχα: Κέχρος / Λιβάδα (Παναγία) / Κολυμπήθρα (Αγ. Φυλακτός) / Αγ. Ιουλιανή (Αγάπη) / Φανερωμένη
  • Πέμπτη του Πάσχα: Βωλάξ Καλαμάν / Σπηλιώτισσα (Κώμη)
  • Παρασκευή του Πάσχα: Ζωοδόχου Πηγής - Ξώμπουργο / Δυο Χωριά / Γαστριά
  • Ζωοδόχου Πηγής: Δύο Χωριά (Κάθεδρα) / Αγ. Γεώργιος (Τσικνιάς) / Υστέρνια / Βάθυ (Παναγιά Φανερωμένη) / Ζωοδ. Πηγή (Εξώμβουργο) / Αγ. Ελεούσα (Ζωοδ. Πηγή), Θεοσκεπαστή (Φαλατάδος) / Γαστριώτισσα 
  • Κυριακή του Θωμά - Αγ. Βαρβάρα (Σμόβολο) / Σκλαβοχωριό / Παναγία στο Βρυσί / Υστέρνια (Λάκωτες) / Κακιά Σκάλα / Ενορίες Μέσης (Φαλατάδος)

Μάϊος

  • 2η Κυριακή Μαίου: Μυρσίνη

01. Πρωτομαγιά: Παναγιά στο Βρυσί / Σκλαβοχωριό
16. Aγ.Θεοδώρων: Στο στενό της Άνδρου
21. Κωνσταντίνου και Ελένης: Αγ.Τριάδα / Στενή

Ιούνιος

  • Της Αναλήψεως: Αρνάδος
  • Αγ.Πνεύματος: Αγ.Τριάδα / Καρδιανή / Φαλατάδος / Χατζηράδος

12. Αγίας Τρίαδας: Κάμπος / Καρδιανή / Αγία Τριάδα / Φαλατάδο / Χατζηράδο
13. Αγ.Αντώνιος: Σμαρδάκιτο / Ξώμπουργο
29. Πέτρου και Παύλου: Τριαντάρος
30. Αγ. Αποστόλων: Τριαντάρος

Ιούλιος

01. Αγ. Αναργύρων:  Αρνάδος / Μαρλάς / Πόρτο
17. Αγ. Μαρίνας: Πύργος
20. Προφήτη Ηλία: Τσικνιάς / Βακέτα
23. Αγ. Πελαγίας:  Κεχροβούνι / Χώρα της Τήνου
25. Αγ.Άννας: Τζάδος / Στενή
26. Αγ. Παρασκευής: Υστέρνια / Καραμπούσα

Αύγουστος

06. Μεταμορφώσεως:  Πριάστρο / Καρυά
15. Κοίμηση της Θεοτόκου: Χώρα της Τήνου / Βρυσί
18. Αγ. Αγαπητού: Αγάπη
23. Εννιάμερα της Παναγίας: Κυρά Ξένη (Πύργος) / Τσικνιάς
29. Αγ. Ιωάννου Αποκεφαλιστή: Κώμη

Σεπτέμβριος

01. Παναγίας Καταπολιανής: Υστέρνια
06. Αγ. Σώστης: Αγ.Σώστης
08. Γενέθλιο της Παναγίας: Βουρνιώτισσα
08. Παναγίας Κιουράς: Καρδιανή
12. Παναγίας Καθολικών: Κώμη
14. Τιμίου Σταυρού: Κτικάδος
15. Τιμίου Σταυρού: Χώρα
24. Πανηγύρι στη Βουρνιώτισσα
24. Αγίας Θέκλας: Όρμος Υστερνίων / Πύργος

Οκτώβριος

26. Αγ. Δημητρίου: Καρυά / Τσικνιάς / Πύργος

Νοέμβριος

08. Ταξιαρχών:  Χώρα / Πύργος / Μέση / Στενή
11. Αγ. Μηνά: Καρδιανή / Ξώμπουργο / Πύργος
21. Εισόδια Θεοτόκου: Τριπόταμος
25. Αγ. Αικατερίνης: Κάμπος

Δεκέμβριος

04. Αγ. Βαρβάρα: Σμόβωλο
05. Αγ. Σάββα: Χώρα
05. Αγ. Ζαχαρία: Κώμη
06. Αγ. Νικόλαος: Στενή / Χώρα 
09. Αγ. Άννας: Στενή
12. Αγ. Σπυρίδωνα: Κτικάδος / Χώρα 
13. Αγ. Λουκίας: Καρυά /Αρνάδος
15. Αγ. Ελευθερίου: Χώρα / Καρυά
25. Χριστούγεννα: Τριπόταμος (Κάβος)

Κυριακή του Θωμά - "Ροδαριά"

  • Η Ροδαριά (ή Λακωτές) πραγματοποιείται στο πανηγύρι της Παναγίας της Λακκωτιανής, στα Υστέρνια.
  • Μετά τη Λειτουργία, οι προσκυνητές τρώνε όλοι μαζί σε ένα κοινό, πλούσιο τραπέζι.
  • Είναι η ώρα που θα καρφώσουν στο πιρούνι και θα ανταλλάξουν με τα αγαπημένα τους πρόσωπα τις ροδαριές (μικρά μπουκέτα λουλουδιών συνοδευόμενα από κάρτα με αναστάσιμες ευχές).
  • Σε παλιότερες εποχές, οι ροδαριές ήταν ένας διακριτικός τρόπος να εκφράσουν οι νέοι τον έρωτά τους.
  • Ακολουθεί γλέντι με παραδοσιακά όργανα.
  • Το έθιμο θυμίζει το αντίστοιχο της Αγάπης, αλλά φαίνεται να φέρει στοιχεία και από τα Ανθεστήρια, την τριήμερη γιορτή των ανθέων προς τιμήν του Διονύσου στην αρχαία Αθήνα.

 

Δευτέρα του Πάσχα - "Αγάπης"

  • Το έθιμο της Αγάπης αναβιώνει στον Κτικάδο και στόχος του είναι να συμφιλιώσει και να μονιάσει όλους τους κατοίκους του χωριού.
  • Mετά το τέλος της Θείας Λειτουργίας, γίνεται περιφορά της εικόνας της Αναστάσεως στο χωριό.
  • Το μεσημέρι η καμπάνα καλεί το χωριό στο Ναό της Υπαπαντής.
  • Στην αίθουσα της καθέδρας βρίσκεται η Κοινή Τράπεζα (ένα μεγάλο μαρμάρινο τραπέζι το οποίο μπορεί να φιλοξενήσει τριακόσια άτομα) γύρω από την οποία κάθονται οι κάτοικοι του χωριού. Μάλιστα, όσοι είχαν διαφωνίες ή εντάσεις μέσα στη χρονιά θα πρέπει να συμφιλιωθούν και να κάτσουν σε διπλανές θέσεις.
  • Tο γεύμα περιλαμβάνει σούπα και ψητό μοσχάρι, και διάφορους μεζέδες, για τα οποία έχουν φροντίσει οι γυναίκες του χωριού. Ακολουθεί αλληλοσυγχώρηση των παρευρισκόμενων, επιμνημόσυνη δέηση, ονομαστική αναφορά στη μνήμη των αποθανόντων και αναστάσιμοι ύμνοι. 
  • Το απόγευμα της Κυριακής του Πάσχα, μετά τον εσπερινό της Αγάπης, οι ιερείς με τις Αναστάσεις όλων των ενοριών της Χώρας φτάνουν στην εξέδρα στην παραλία και ψάλλουν αναστάσιμους ύμνους. Στον Κτικάδο, οι Αναστάσεις (καθολική και ορθόδοξη) περνώντας μέσα από ολόκληρο το χωριό, συγκεντρώνονται στην πλατεία του.

Μ. Σάββατο - "Ανάσταση"

  • Το πρωί του Μ. Σαββάτου γίνεται η Πρώτη Ανάσταση. Με το «Ανάστα ο Θεός κρίναι την γην» σκορπίζονται λεμονόφυλλα σε όλη την εκκλησία και οι πιστοί προσπαθούν να πιάσουν ένα στον αέρα και να το φυλάξουν για ευλογία και καλή τύχη.
  • Το βράδυ, λίγο πριν την Αναστάσιμη ακολουθία, μοιράζονται λαμπάδες και κόκκινα κεριά.
  • Μετά το «Χριστός Ανέστη» η μία ενορία συναγωνίζεται την άλλη στο ποια θα ακουστεί περισσότερο.
  • Το λόγο έχουν τα βαρελότα και τα τρυμπόνια.
  • Παλιότερα τα "κιούπια" που περιείχαν μπαρούτι και ήταν θαμμένα στο χώμα δημιουργούσαν εκκωφαντικό θόρυβο, λόγος για τον οποίο, χρέωναν κάποιον ήδη κωφό να τα ανάψει.
  • Παράλληλα, τα παιδιά έφτιαχναν μόνα τους τα «τρίγωνα» με φυτίλι και μικρή ποσότητα μπαρουτιού, που τα χρησιμοποιούσαν αντί για τα σύγχρονα δυναμιτάκια.
  • Όλα τα ξωκλήσια του νησιού θα αναστήσουν πανηγυρικά μετά το Πάσχα.

 

Μ. Παρασκευή - "Επιτάφιος"

 
  • Οι ανύπαντρες γυναίκες κάθε ενορίας στολίζουν τον επιτάφιο στην εκκλησία. Μετά την Αποκαθήλωση, το μεσημέρι, οι πιστοί περνάνε από όλες τις εκκλησίες της Χώρας και των χωριών, για να προσκυνήσουν και να περάσουν κάτω από τον επιτάφιο.
  • Το βράδυ πραγματοποιείται η περιφορά των επιταφίων. Ο Επιτάφιος κάθε ενορίας περνάει από τα σοκάκια κάθε γειτονιάς. Οι ιδιοκτήτες των σπιτιών στη διαδρομή του επιταφίου, θυμιάζουν, κρατάνε αναμμένα κεριά και τον ραίνουν με λουλούδια.
  • Στη Χώρα όλοι οι επιτάφιοι συγκεντρώνονται στην μαρμάρινη εξέδρα, όπου ψάλλονται τα Εγκώμια.
  • Στη συνέχεια, ο επιτάφιος του Αγίου Νικολάου κατευθύνεται προς την παραλία Καλάμια (ή Σπιτάλια). Στο νησάκι Χάνδρα, που βρίσκεται απέναντι από την παραλία, έχουν τοποθετηθεί μεγάλοι φωτεινοί σταυροί. Ο επιτάφιος ακολουθούμενος από τον παπά και τα εξαπτέρυγα μπαίνει στο νερό, όπου και πραγματοποιείται δέηση υπέρ των ναυτικών και επιμνημόσυνη δέηση υπέρ των πνιγέντων. Ο επιτάφιος του Αγ. Νικολάου συνεχίζει προς το νεκροταφείο, όπου τελείται και εκεί επιμνημόσυνη δέηση.

Μ. Τρίτη - "Τυρόπιτες"

  • Τη Μεγάλη Τρίτη, οι νοικοκυρές ετοιμάζουν το πασχαλινό γλυκό της Τήνου, τις τυρόπιτες.
  • Οι τυρόπιτες φτιάχνονται από ανάλατο τυρί, το πέτρωμα, αυγά, ζάχαρη και πορτοκάλι ή βανίλια. 
  • Η γέμιση τυλίγεται σε φύλλο, στο οποίο δίνεται το "τσιμπητό" εορταστικό σχήμα με τη βοήθεια οδοντογλυφίδων.
  • Οι νοικοκυρές μεταφέρονται από σπίτι σε σπίτι και βοηθάνε όλες μαζί την οικοδέσποινα στην προετοιμασία, δεδομένου ότι το τσίμπημα είναι περίτεχνη και χρονοβόρα διαδικασία.

 

 

Κυριακή των Βαΐων

  • Την Κυριακή των Βαΐων τα παιδιά έπλεκαν ένα στεφάνι που στόλιζαν με μαργαρίτες.
  • Στη συνέχεια, τριγυρνούσαν στα σοκάκια, περιέφεραν το στεφάνι και προσπαθούσαν με τις "αργινάρες" (ξύλινες ροκάνες) να κάνουν τη μεγαλύτερη δυνατή φασαρία για να ξορκίσουν το κακό.
  • Φτάνοντας στη θάλασσα, έριχναν το στεφάνι στο νερό.
  • Δεδομένου ότι τη συγκεκριμένη Κυριακή της Σαρακοστής επιτρέπεται το ψάρι τραγουδούσαν το: "Βάγια, Βάγια των Βαγιών, τρώνε ψάρι και κολιό, κι ως την άλλη Κυριακή με το κόκκινο αυγό !"
  • Στη λειτουργία  τα "βάγια" κρέμονται από τα καντήλια και τους πολυελαίους της εκκλησίας και οι πιστοί προσπαθούν να τα πιάσουν για να τα φυλάξουν όλο το χρόνο.